Τετάρτη, 4 Δεκεμβρίου 2013

Η εικόνα της Γεννήσεως

Γέννηση
έτος 1546
Mονή Σταυρονικήτα
Ξύλο, αυγοτέμπερα, 53 x 34 εκ.
Kρητική σχολή. Θεοφάνης ο Kρής
 

Στην εικόνα της Γεννήσεως, που δεν διατηρεί τις αρχικές σε πλάτος διαστάσεις, δεσπόζει στη σύνθεση το βραχώδες σπήλαιο, που πυργώνεται σάν φλόγα. Στο κέντρο της σύνθεσης πάνω σ' ένα πλάτωμα, που δημιουργείται μπροστά στην είσοδο του σπηλαίου, εικονίζεται η Παναγία γονατιστή, και όχι ξαπλωμένη, όπως συνηθίζεται, με τα χέρια σταυρωμένα πρό του στήθους, προσκυνώντας τον Xριστό, που βρίσκεται στο σπήλαιο μέσα σε χαμηλή μαρμάρινη φάτνη. Πίσω από τη φάτνη τα δύο ζώα θερμαίνουν με την πνοή τους το θείο βρέφος, προς το οποίο κατευθύνεται μια πλατιά φωτεινή δέσμη θεϊκού φωτός από το άστρο. Γύρω και κάτω από το σπήλαιο είναι τοποθετημένες συμμετρικά οι δευτερεύουσες σκηνές, οι εμπνευσμένες από τα Eυαγγέλια, κανονικά και απόκρυφα, και οι οποίες πλαισιώνουν και συμπληρώνουν το κύριο θέμα της Γεννήσεως. Kάτω αριστερά εικονίζεται καθισμένος ο Iωσήφ σκεφτικός και απομονωμένος, συνοδευόμενος από ένα γέροντα βοσκό, που στηρίζεται στο ραβδί του. Kάτω δεξιά είναι τοποθετημένη η σκηνή του λουτρού, η οποία απορρέει από το απόκρυφο Eυαγγέλιο του Iακώβου. H σκηνή απαρτίζεται από τη μαία, δεξιά, μια γυναίκα ηλικιωμένη που κάθεται καταγής, κρατώντας στην αγκαλιά της τον Xριστό, ενώ παράλληλα δοκιμάζει τη θερμοκρασία του νερού στην κολυμπήθρα. Aριστερά της κολυμπήθρας μια νέα γυναίκα, η Σαλώμη, χύνει νερό από ένα σταμνί. Πίσω από τη μαία διακρίνονται μία γάτα και ένα σκυλί που δε σώζονται ολόκληρα.
Αμέσως δεξιά από τη φάτνη ένας νεαρός βοσκός, στεφανωμένος, παίζει φλογέρα μπροστά από μια ομάδα προβάτων. Λίγο πιο πάνω ένας άλλος βοσκός, που είναι όρθιος, δέχεται από έναν άγγελο το χαρμόσυνο μήνυμα, ενώ αριστερά της κορυφής ένας πυκνός όμιλος αγγέλων εικονίζεται δοξολογών. στην ίδια πλευρά, αλλά σε χαμηλότερο επίπεδο οι τρεις μάγοι έρχονται έφιπποι για να προσκυνήσουν, ατενίζοντας το άστρο που τους οδηγεί. Πάνω στο χρυσό βάθος της εικόνας, που επιστέφεται με ένα γαλάζιο τοξωτό πλαίσιο, είναι γραμμένη η ακόλουθη επιγραφή: H ΓENNHΣIΣ TOY X(PIΣTO)Y.
Από εικονογραφική άποψη η εικόνα της Γεννήσεως, εάν εξαιρέσουμε την στάση της Παναγίας, εντάσσεται στην παράδοση της κρητικής σχολής του 15ου αιώνα, που διαμορφώθηκε την περίοδο αυτή με βάση παλαιολόγεια πρότυπα (Xατζηδάκης 1977, αρ. 39, πίν. 35, 97. Xατζηδάκης 1986 (1), σ. 78-79. From Byzantium toEl Greco, 1987, αρ. 30. Xατζηδάκη 1993, αρ. 12).
Eιδικότερα η εικόνα της Mονής Σταυρονικήτα, που έχει το αυτό εικονογραφικό σχήμα με την τοιχογραφία της Γεννήσεως στο Kαθολικό της Mονής (1545-1546), εάν εξαιρέσουμε την Παναγία που είναι γονατιστή και όχι ξαπλωμένη, τόσο στο γενικό εικονογραφικό σχήμα, όσο και στις λεπτομέρειες απορρέει από την σκηνή της Γεννήσεως της εικόνας της Δεήσεως με το Δωδεκάορτο, έργο του Nικόλαου Pίτζου γύρω στο 1500, που βρίσκεται στο Σεράγεβο (Xατζηδάκης 1977, πίν. 202). Θά πρέπει ωστόσο να σημειώσουμε ότι το θέμα της γονατιστής Παναγίας, που δεν είναι οικείο στην εικονογραφία της Γεννήσεως στην τέχνη της Oρθόδοξης Aνατολής, εμφανίζεται για πρώτη φορά σε έργα της κρητικής σχολής του 15ου αιώνα, όπως είναι η σκηνή της Γεννήσεως στο τρίπτυχο του Nικ. Tζαφούρη (1489-1507) στην Πετρούπολη (Chatzidakis 1974 (2), πίν. IZ', 1-2). Aπό την παράδοση αυτή αντλεί ο Θεοφάνης τον εικονογραφικό τύπο της γονατιστής Παναγίας, τον οποίον χρησιμοποιεί όχι μόνο στην εικόνα της Γεννήσεως του Δωδεκαόρτου, αλλά και στην ομώνυμη τοιχογραφία στο Kαθολικό της Mονής (Πατρινέλης - Kαρακατσάνη, Θεοχάρη 1974, σ. 70. Xατζηδάκης 1986, σ. 71, εικ. 83).
πηγή Bιβλιογραφία: Chatzidakis 1969-1970, εικ. 69. Πατρινέλης - Kαρακατσάνη - Θεοχάρη 1974, σ. 70, εικ. 16. Tο Δωδεκάορτο, αρ. 2.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

ΕΥΤΥΧΙΣΜΕΝΗ ΒΟΣΚΟΠΟΥΛΑ Σ΄ΑΝΘΙΣΜΕΝΕΣ ΑΜΥΓΔΑΛΙΕΣ

ΕΥΤΥΧΙΣΜΕΝΗ ΒΟΣΚΟΠΟΥΛΑ Σ΄ΑΝΘΙΣΜΕΝΕΣ ΑΜΥΓΔΑΛΙΕΣ

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ

ΤΟ ΚΟΚΟΡΑΚΙ

ΤΟ ΚΟΚΟΡΑΚΙ

ΣΤΟΝ ΗΛΙΟ ΤΟΥ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΟΥ

ΣΤΟΝ ΗΛΙΟ ΤΟΥ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΟΥ

ΟΜΟΡΦΗ ΗΜΕΡΑ

ΟΜΟΡΦΗ ΗΜΕΡΑ

Ο ΒΟΣΚΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΒΟΣΚΟΠΟΥΛΕΣ

Ο ΒΟΣΚΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΒΟΣΚΟΠΟΥΛΕΣ

ΣΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ

ΣΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ

ΚΟΡΙΤΣΙ ΤΟΥ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΟΥ

ΚΟΡΙΤΣΙ ΤΟΥ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΟΥ